به گزارش ایپنا، خبرگزاری پتروشیمی ایران، وزارت انرژی آمریکا روز جمعه ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ (۱ آبان ۱۴۰۵) اعلام کرد هلیوم براساس قانون انرژی سال ۲۰۲۰ به فهرست رسمی مواد حیاتی این وزارتخانه اضافه شده است؛ تصمیمی که با هدف تقویت امنیت زنجیره تأمین و کاهش وابستگی صنایع پیشرفته آمریکا به منابع خارجی اتخاذ شده است.

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در توضیح این تصمیم بر نقش ضروری هلیوم در تولید نیمه‌رساناها و فناوری‌های پیشرفته تأکید کرده است. وزارت انرژی این کشور همچنین اعلام کرده که محدودیت ظرفیت فرآورش، هزینه‌های توسعه و طولانی‌بودن مراحل صدور مجوز، افزایش تولید داخلی هلیوم را با چالش روبه‌رو کرده است.

هلیوم در تولید تراشه‌های الکترونیکی، تجهیزات تصویربرداری پزشکی، فناوری‌های برودتی، رایانش کوانتومی، صنایع فضایی و آزمایش نشتی تجهیزات صنعتی کاربرد دارد. ویژگی‌های فیزیکی خاص این گاز و محدودیت جایگزینی آن در برخی فرایندها، موجب شده تأمین پایدار هلیوم به یکی از موضوعات مهم زنجیره تأمین صنایع پیشرفته تبدیل شود.

فرصتی برای ایجاد ارزش افزوده بیشتر در صنعت گاز ایران

این تحول برای صنعت گاز ایران نیز قابل توجه است. ایران از ذخایر گسترده گاز طبیعی برخوردار است و بررسی امکان بازیابی هلیوم از میدان‌های گازی و جریان‌های ورودی به پالایشگاه‌ها می‌تواند زمینه شناسایی فرصت‌های جدید صنعتی را فراهم کند. البته وجود منابع عظیم گاز طبیعی به‌تنهایی به معنای وجود ذخایر اقتصادی هلیوم نیست و این موضوع باید با آنالیز ترکیب گاز هر میدان اثبات شود.

در صورت شناسایی جریان‌های گازی دارای غلظت اقتصادی هلیوم، توسعه واحدهای بازیابی و خالص‌سازی می‌تواند امکان تولید محصولی با ارزش افزوده بالا را در کنار محصولات متعارف فرآورش گاز فراهم کند. چنین ظرفیتی علاوه بر تأمین بخشی از نیاز صنایع داخلی، ممکن است زمینه ورود به بازارهای تخصصی هلیوم را نیز ایجاد کند؛ مشروط به دستیابی به فناوری مناسب، استانداردهای خلوص، زیرساخت ذخیره‌سازی و مسیر تجاری قابل اجرا.

از منظر سرمایه‌گذاری، نخستین فرصت صنعت ایران الزاماً احداث واحد جدید نیست؛ بلکه شناسایی و ارزیابی اقتصادی منابع احتمالی هلیوم در تأسیسات موجود است. بررسی ترکیب گاز خوراک، حجم جریان قابل فرآورش، بازده فناوری جداسازی، هزینه انرژی و سرمایه‌گذاری مورد نیاز می‌تواند مشخص کند کدام میدان یا پالایشگاه ظرفیت ورود به زنجیره تولید هلیوم را دارد. توسعه تولید نیز باید با نیاز واقعی بازار داخلی، هزینه‌های حمل و محدودیت‌های تجاری و صادراتی تطبیق داده شود.

با وجود اهمیت تصمیم جدید آمریکا، قرارگرفتن هلیوم در فهرست مواد حیاتی به معنای تصویب سرمایه‌گذاری مشخص یا افزایش فوری تولید جهانی نیست. برای ایران نیز هنوز نمی‌توان بدون داده‌های زمین‌شناسی، آزمایشگاهی و اقتصادی درباره ظرفیت تولید تجاری این گاز اظهارنظر قطعی کرد. بااین‌حال، افزایش توجه جهانی به امنیت عرضه هلیوم، ضرورت بررسی مستقل این فرصت در برنامه‌های توسعه صنعت گاز کشور را پررنگ‌تر کرده است.

منابع: وزارت انرژی آمریکا، اطلاعیه ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶؛ سند رسمی افزودن هلیوم به فهرست مواد حیاتی وزارت انرژی آمریکا.