به گزارش ایپنا، خبرگزاری پتروشیمی ایران، حملات اخیر به کشتی‌های تجاری در دریای سیاه، به‌ویژه آسیب‌دیدن دو شناور مخصوص حمل مواد شیمیایی و فرآورده‌های نفتی در نزدیکی سواحل رومانی، نگرانی‌های تازه‌ای درباره امنیت حمل‌ونقل دریایی و استمرار فعالیت مسیرهای تجاری منطقه ایجاد کرده است.

براساس گزارش روز جمعه ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۴ مهر ۱۴۰۵) رویترز، مقام‌های رومانی عملیات جست‌وجو برای یافتن هفت دریانورد مفقودشده از نفتکش شیمیایی Wine Trader را از سر گرفته‌اند. این کشتی با پرچم سن‌مارینو، بامداد پنجشنبه در نزدیکی آب‌های سرزمینی رومانی هدف حمله پهپادی قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد.

از مجموع ۱۲ خدمه این شناور، پنج نفر نجات یافته‌اند و عملیات جست‌وجو برای یافتن هفت نفر دیگر به دلیل وزش باد شدید و شرایط نامساعد دریا با دشواری همراه شده است.

حمله به دو شناور در کمتر از ۱۲ ساعت

طبق گزارش رویترز، شناور دیگری با نام Yara J که با پرچم کومور فعالیت می‌کند و برای حمل نفت و مواد شیمیایی طراحی شده است، شامگاه چهارشنبه در آب‌های سرزمینی رومانی هدف حمله قرار گرفت.

تمام خدمه این شناور سالم مانده‌اند و کشتی آسیب‌دیده به بندر کنستانتسا منتقل شده است.

هر دو کشتی در نزدیکی کانال سولینا مستقر بودند؛ مسیری که رود دانوب را به دریای سیاه متصل می‌کند و یکی از گذرگاه‌های مهم صادراتی اوکراین به شمار می‌رود.

رئیس‌جمهور رومانی وقوع حملات پهپادی به این دو کشتی را تأیید کرده، اما مسئولیت آن‌ها را مستقیماً متوجه کشور مشخصی ندانسته است. در مقابل، یک منبع نظامی ناتو منشأ پهپادها را روسیه اعلام کرده است.

هنوز اطلاعات مستقلی درباره نوع و مقدار محموله موجود در این دو شناور هنگام حمله منتشر نشده است.

گسترش ناامنی در مسیرهای تجاری دریای سیاه

حوادث اخیر بخشی از مجموعه حملاتی است که طی روزهای گذشته علیه کشتی‌های تجاری در غرب دریای سیاه گزارش شده است.

به نوشته رویترز، دست‌کم پنج کشتی تجاری دیگر نیز طی ۱۰ روز گذشته در نزدیکی سواحل رومانی و بلغارستان هدف حمله قرار گرفته‌اند و در این حوادث، ۲۳ دریانورد جان باخته یا مفقود شده‌اند.

گسترش ناامنی به مسیرهای دریایی نزدیک کشورهای عضو ناتو، علاوه بر ایجاد نگرانی برای ایمنی خدمه، موضوع حفاظت از زیرساخت‌های حمل‌ونقل و امنیت جریان کالا را به یکی از مسائل مورد توجه کشورهای منطقه تبدیل کرده است.

دریای سیاه یکی از مسیرهای مهم تجارت غلات، نفت خام، فرآورده‌های نفتی و مواد شیمیایی محسوب می‌شود و هرگونه اختلال در فعالیت بنادر و خطوط کشتیرانی آن می‌تواند بر جریان حمل‌ونقل کالا و هزینه‌های لجستیکی تأثیر بگذارد.

پیامدهای ناامنی دریایی برای تجارت نفت و پتروشیمی

وقوع حمله به شناورهای مخصوص حمل مواد شیمیایی نشان می‌دهد که مخاطرات امنیتی مسیرهای دریایی به کشتی‌های حامل نفت خام محدود نمی‌شود.

کشتی‌های حمل مواد شیمیایی، فرآورده‌های نفتی و خوراک‌های صنعتی نیز ممکن است در معرض خطرات ناشی از درگیری‌های منطقه‌ای، اختلال در فعالیت بنادر و محدودیت خدمات کشتیرانی قرار گیرند.

از منظر تجارت بین‌المللی، چنین مخاطراتی می‌توانند بر هزینه بیمه، دسترسی به شناور مناسب، مدت حمل، برنامه بارگیری و قابلیت تحویل محموله در مقصد تأثیر بگذارند.

همچنین افزایش سطح تهدید در یک مسیر دریایی ممکن است شرکت‌های کشتیرانی را به بازنگری در برنامه سفر، انتخاب مسیرهای جایگزین یا درخواست هزینه‌های اضافی برای پذیرش محموله وادار کند.

بااین‌حال، برای تعیین میزان افزایش واقعی هزینه حمل یا بیمه در هر مسیر، باید نرخ‌های اعلامی شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گران به‌صورت مستقل بررسی شود.

ضرورت بازنگری در ارزیابی ریسک قراردادهای صادراتی

تحولات دریای سیاه بار دیگر ضرورت توجه به ریسک حمل‌ونقل را در کنار قیمت فروش محصولات نفتی و پتروشیمی مطرح کرده است.

در معاملات صادراتی با شرایط FOB و CFR، بررسی صرف نرخ فروش و کرایه حمل برای ارزیابی کامل ریسک تجاری کافی نیست و وضعیت فنی و حقوقی شناور، مسیر حرکت، پوشش بیمه‌ای، محدودیت‌های بندری و احتمال تأخیر باید پیش از نهایی‌شدن قرارداد بررسی شود.

براساس قواعد اینکوترمز ۲۰۲۰، در هر دو شرط FOB و CFR، ریسک فقدان یا آسیب فیزیکی کالا اصولاً هنگام تحویل آن روی کشتی در بندر بارگیری از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود؛ با این تفاوت که در CFR، فروشنده مسئول انعقاد قرارداد حمل و پرداخت کرایه تا بندر مقصد تعیین‌شده است.

بنابراین، پرداخت هزینه حمل تا مقصد در قرارداد CFR الزاماً به معنای باقی‌ماندن ریسک آسیب یا فقدان کالا بر عهده فروشنده تا زمان رسیدن کشتی نیست.

همچنین هیچ‌یک از این دو قاعده به‌خودی‌خود فروشنده را ملزم به تهیه بیمه حمل برای خریدار نمی‌کند؛ مگر اینکه طرفین در قرارداد تعهد جداگانه‌ای در این زمینه پذیرفته باشند.

در شرایط افزایش مخاطرات امنیتی، تعیین دقیق مسئولیت تأمین پوشش بیمه‌ای، هزینه‌های اضافی ناشی از جنگ، تغییر مسیر کشتی، تأخیر در بارگیری یا تخلیه و شرایط قراردادی مربوط به اختلالات خارج از کنترل طرفین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

امنیت زنجیره تأمین؛ فراتر از خلیج فارس

درحالی‌که تنش‌های خلیج فارس و تنگه هرمز طی ماه‌های گذشته بخش قابل‌توجهی از توجه فعالان بازار انرژی را به خود اختصاص داده، حوادث دریای سیاه نشان می‌دهد مخاطرات امنیتی حمل‌ونقل دریایی در سایر مسیرهای تجارت بین‌المللی نیز قابل توجه است.

برای صادرکنندگان محصولات پتروشیمی، این تحولات یادآور آن است که تعیین قیمت رقابتی و توافق بر سر شرایط پرداخت، به‌تنهایی تضمین‌کننده اجرای موفق یک قرارداد صادراتی نیست.

وضعیت تحریمی و فنی شناور، اعتبار شرکت کشتیرانی، امکان دریافت پوشش بیمه‌ای معتبر، ایمنی مسیر و قابلیت تخلیه محموله در بندر مقصد، از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر اجرای تعهدات قراردادی اثر بگذارند.

این ملاحظات به‌ویژه برای محموله‌های مایع شیمیایی، خوراک‌های پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی که حمل آن‌ها به شناورهای تخصصی و رعایت الزامات ایمنی نیاز دارد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

ازاین‌رو، ارزیابی مستمر امنیت مسیرهای دریایی و بررسی توان واقعی طرف‌های حمل‌ونقل برای اجرای تعهدات، باید بخشی از فرایند تصمیم‌گیری تجاری صادرکنندگان و واردکنندگان محصولات نفتی و پتروشیمی باشد.

حوادث اخیر دریای سیاه نشان می‌دهد که امنیت حمل دریایی دیگر موضوعی محدود به خلیج فارس یا تنگه هرمز نیست و مدیریت ریسک لجستیکی باید در مقیاس گسترده‌تری از مسیرهای تجارت جهانی انرژی مورد توجه قرار گیرد.

منابع: رویترز، گزارش‌های ۱۵ و ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶؛ آسوشیتدپرس؛ قواعد اینکوترمز ۲۰۲۰ اتاق بازرگانی بین‌المللی.