عملکرد دو ساله منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ؛ از احیای طرحهای متوقف تا جذب سرمایه و توسعه تابآور
به گزارش خبرگزاری ایپنا به نقل از ایپنا، منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی در دو سال گذشته، همزمان با تغییر رویکردهای توسعهای دولت چهاردهم، تلاش کرده است از الگوی توسعه مبتنی بر افزایش صرف ظرفیت تولید فاصله گرفته و مسیر جدیدی را بر پایه تکمیل زنجیره ارزش، احیای طرحهای نیمهتمام، جذب سرمایهگذاری، توسعه زیرساختهای حیاتی و افزایش تابآوری در برابر بحرانها دنبال کند. در این دوره، صدور ۴۰ مجوز سرمایهگذاری، بهرهبرداری از ۱۴ پروژه، احیای ۲۲ طرح و شرکت غیرفعال، افزایش ظرفیت تولید و ایجاد هزاران فرصت شغلی، در کنار اجرای پروژههای زیرساختی و تقویت الزام های پدافند غیرعامل، بخشی از این رویکرد بوده است.
محمدرضا مطیری، مدیرعامل سازمان منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی، معتقد است: مسیر توسعه این منطقه در دولت چهاردهم بیش از گذشته به سمت تکمیل زنجیره ارزش، تعمیق صنایع پاییندستی و افزایش بهرهوری سرمایهگذاریها حرکت کرده است.
وی میگوید: در این دوره تلاش شده است طرحهای راکد و کمپیشرفت دوباره به چرخه اجرا بازگردند و ظرفیتهای موجود منطقه با کارایی بیشتری مورد استفاده قرار گیرد.
مطیری همچنین با اشاره به تجربه منطقه در مواجهه با بحرانها و شرایط جنگی، توضیح میدهد : توسعه زیرساختها بدون توجه به پایداری و تابآوری آنها کافی نیست و به همین دلیل، در دو سال گذشته تقویت زیرساختهای حیاتی، مدیریت بحران، پدافند غیرعامل، ارتباطات اضطراری و مسیرهای پشتیبان در دستور کار قرار گرفته است.
از سوی دیگر، فاز دوم منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی نیز در آستانه تصویب نهایی قرار دارد، طرحی که بنا بر توضیحات مدیرعامل سازمان، با تمرکز بیشتر بر انرژیهای نوین، تأمین پایدار آب و برق و استفاده از فناوریهای جدید، میتواند فصل تازهای در توسعه صنعتی منطقه رقم بزند.
ماحصل این گفتوگو پیرامون کارنامه دو ساله منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی در دولت چهاردهم، میزان سرمایهگذاری و طرحهای فعالشده، سرنوشت پروژههای نیمهتمام، جزئیات فاز دوم منطقه، توسعه زیرساختها، تجربه مدیریت بحران و جنگ، اقدامات زیستمحیطی، مسئولیت اجتماعی و اشتغالزایی را در ادامه میخوانید:
اگر بخواهید کارنامه منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی را در دو سال دولت چهاردهم در چند شاخص اصلی خلاصه کنید، مهمترین دستاوردها چه بوده است؟
در دو سال گذشته، مهمترین دستاوردهای منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی را میتوان در رشد سرمایهگذاری، پیشرفت طرحهای نیمهتمام، توسعه زیرساختهای حیاتی، ارتقای ایمنی و پدافند غیرعامل و تقویت رویکرد مسئولیت اجتماعی و محیطزیست خلاصه کرد. در این دوره تلاش شده تا منطقه از مدیریت روزمره فراتر رفته و به سمت یک الگوی منسجمتر از توسعه صنعتی، زنجیرهمحور و مبتنی بر بهرهوری حرکت کند. همچنین بخشی از تمرکز مدیریت منطقه بر این بود که طرحهای راکد یا کم پیشرفت دوباره وارد مسیر اجرا شوند و ظرفیتهای موجود با کارایی بیشتری مورد استفاده قرار گیرد. با این توضیح، بخشی از فعالیت های انجام شده در دولت چهاردهم (در حوزه سرمایه گذاری) به شرح ذیل است:
الف) صدور 40 مجوز اجرای طرح با میزان سرمایه گذاری بالغ بر 53.000 میلیارد ریال و 1.185 میلیون دلار و اشتغال بالغ بر 2.000 نفر مستقیم و 5.300 نفر غیرمستقیم و ظرفیت تولید 2.410 تن در سال
ب) افزایش شرکتهای فعال و به بهره برداری رسیده منطقه از 124 شرکت به 137 شرکت
ج) افزایش طرح های در حال ساخت از 53 طرح به 64 طرح
د) بهره برداری از 14 پروژه در حال ساخت منطقه با ظرفیت تولید حدود 250.000 تن در سال و میزان جذب سرمایه گذاری بالغ بر 50.000 میلیارد ریال و 96 میلیون دلار و ایجاد اشتغال 607 نفر مستقیم و 1.371 نفر غیر مستقیم
هـ) صدور 639 فقره گواهی تولید محصول ، 20 جلسه کمیسیون تعیین ارزش افزوده محصولات، بررسی و تایید درخواست 4.255 فقره ثبت آماری، صدور 157 فقره مجوز فعالیت و تخصیص سهمیه سوخت به فعالان اقتصادی منطقه
دولت چهاردهم چه تغییری در مسیر توسعه منطقه ویژه ماهشهر ایجاد کرد و مهمترین اولویتهای شما در این دوره چه بود؟
در دولت چهاردهم، مسیر توسعه منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی بیش از گذشته به سمت تکمیل زنجیره ارزش، تعمیق صنایع پاییندستی و افزایش بهرهوری سرمایهگذاریها هدایت شد. به بیان دیگر، نگاه توسعهای از صرف افزایش ظرفیت تولید به سمت خلق ارزش افزوده بیشتر، تکمیل حلقههای صنعتی و استفاده حداکثری از مزیتهای منطقه تغییر کرد. مهمترین اولویتها نیز شامل رفع موانع طرحهای نیمهتمام، تسهیل سرمایهگذاری، ارتقای زیرساختها، تقویت هماهنگی میان دستگاهها و شرکتها و بهبود ایمنی و پایداری عملیاتی بوده است.
در دو سال گذشته چه تعداد طرح پتروشیمی در منطقه فعال شده، به پیشرفت قابل توجه رسیده یا وارد مرحله بهرهبرداری شدهاند؟
در دو سال گذشته، چندین طرح در منطقه از وضعیت رکود یا توقف خارج شدند، برخی به پیشرفت فیزیکی قابل توجه رسیده اند و تعدادی نیز به مرحله بهرهبرداری نزدیک، یا وارد مدار تولید شده اند. این روند نشان میدهد که مدیریت منطقه در این دوره تلاش کرده است پروژهها را از حالت بلاتکلیفی خارج کرده و به سمت اجرا و نتیجهمحوری هدایت کند.
در این دوره تعداد 22 طرح و شرکت غیرفعال با روش هایی از جمله: احیای طرح فعلی،
تصویب طرح جایگزین، تغییر کاربری، پذیرش مشارکت شرکت های غیر فعال با اشخاص ثالث و یا مساعدت های دیگر فعال گریده اند. شایان ذکر است با مولد سازی این طرح ها 6/17 هکتار از اراضی غیر فعال منطقه احیاشد.
احیا این طرح ها، باعث جذب 366.388 میلیاردریال (سرمایه گذاری ریالی) و 18 میلیون دلار (سرمایه گذاری ارزی) شده است.
همچنین مولدسازی طرح های غیرفعال منطقه باعث جذب اشتغال 651 نفر (به صورت مستقیم) و 1.581 نفر (به صورت غیرمستقیم) شده است.
با مولدسازی این طرح ها قریب به 652 هزار تن در سال به ظرفیت تولید منطقه افزوده شده است.
شایان ذکر است در دوره دولت چهاردهم، 21 مجتمع پتروشیمی با ظرفیت تولید سالیانه 27 میلیون تن و میزان سرمایه گذاری قریب به 50 میلیارد دلار و اشتغال 37000 نفر در منطقه فعال بوده اند.
میزان سرمایهگذاری انجامشده در طرحهای منطقه در این دو سال چقدر بوده و چه میزان سرمایهگذاری جدید (دلاری) برای طرحهای در دست اجرا جذب شده است؟
در دو سال گذشته، حجم قابل توجهی از سرمایهگذاری در طرحهای منطقه انجام شده و همزمان برای طرحهای در دست اجرا نیز سرمایهگذاری جدید جذب شده است. این سرمایهها عمدتاً در مسیر تکمیل پروژههای اولویتدار، پیشبرد زیرساختها و تسریع در اجرای طرحهای زنجیرهای به کار گرفته شدهاند. برآیند این روند، افزایش اعتماد سرمایهگذاران و تقویت جذابیت منطقه برای ورود سرمایههای جدید بوده است در دو سال گذشته، مجموع سرمایهگذاری انجامشده برای طرحهای در دست اجرا در دولت چهاردهم بالغ بر 791.439 (میلیارد ریال) و 2.742 میلیون دلار بوده است.
فاز دوم منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی اکنون در چه مرحلهای قرار دارد و در دولت چهاردهم چه اقداماتی برای عملیاتی شدن آن انجام شده است؟
کلیه مجوزهای قانونی مربوط به فاز دوم منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی اخذ و موضوع در دستور تصویب نهایی طرح در جلسه هیئت محترم دولت از طریق شورایعالی مناطق آزاد تجاری – صنعتی و ویژه اقتصادی است.
فاز دوم قرار است چه تفاوتی با منطقه فعلی داشته باشد؟ آیا قرار است بیشتر بر صنایع پاییندستی و تکمیل زنجیره ارزش متمرکز شود؟ چه زنجیرههایی در اولویت هستند؟
فازدوم به لحاظ تأمین زیرساخت ها و گرایش آن به سمت انررژی های نوین از جمله تصفیه آب های نامتعارف و استفاده از آن به عنوان آب خام در صنایع مستقر در این منطقه، تامین برق از طریق ایجاد نیروگاه و اختصاص بخشی از ظرفیت برق تولیدی آن به شهرهای همجوار و همچنین استقرار پنل های خورشیدی با تکنولوژی های نوین که پارک های علم و فناوری کشور بر آن نظارت خواهند داشت، این تمایز رو با منطقه ویژه فعلی بوجود می آورد.
چه تعداد طرح و چه میزان سرمایهگذاری برای فاز دوم پیشبینی شده است؟
نزدیک به 30 طرح پیشنهادی توسط مشاور این طرح با هماهنگی شرکت ملی صنایع پتروشیمی تدوین و میزان سرمایه گذاری مورد نیاز این طرح ها قریب به 30 میلیارد دلار پیش بینی شده است.
در منطقه ویژه ماهشهر چند طرح نیمهتمام یا متوقف وجود دارد و در دولت چهاردهم برای تعیین تکلیف آنها چه اقداماتی انجام شده است؟ مهمترین موانع پیش روی طرحهای متوقف چیست؟
با وجود تمامی تلاش های صورت گرفته، همچنان تعدادی طرح نیمهتمام یا متوقف مانده در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی وجود دارد که تعیین تکلیف آنها یکی از اولویتهای جدی سازمان در دولت چهاردهم بوده است. برای این منظور، پیگیریها در چند محور انجام شده؛ از جمله رفع گرههای تأمین مالی، تسریع در صدور یا اصلاح مجوزها، تعیین تکلیف خوراک، آمادهسازی زیرساختهای لازم و حلوفصل برخی مسائل سهامداری. در برخی طرحها نیز محدودیتهای ناشی از شرایط بیرونی و تحریم، روند اجرا را کند کرده است. با این حال، رویکرد اصلی مدیریت منطقه در این دوره آن بوده که هیچ طرحی بدون برنامه مشخص رها نشود و هر پروژه یا به مسیر اجرا بازگردد یا تعیین تکلیف نهایی شود.
در منطقه ویژه ماهشهر 22 طرح نیمهتمام یا متوقف وجود دارد که در دولت چهاردهم برای تعیین تکلیف آنها، پیگیریهای لازم در حوزه تأمین مالی، مجوزها، خوراک، زیرساخت و سهامداری انجام شده است. لازم به ذکر است با تلاش های صورت گرفته در دولت چهاردهم امور سرمایه گذاری سازمان موفق به احیا 22 طرح و شرکت غیر فعال گردید که با فعالسازی این طرح ها 651 فرصت شغلی به صورت مستقیم و 1.581 نفر اشتغال غیر مستقیم ایجاد شد.
در دو سال دولت چهاردهم چه میزان از زیرساختهای منطقه ویژه توسعه یا نوسازی شده است؟
در دو سال دولت چهاردهم بخش قابل توجهی از زیرساختهای حیاتی منطقه در حوزههای آب، برق، گاز، خطوط لوله، خدمات مخابراتی، ایمنی و آتش نشانی و … نوسازی یا توسعه یافته است که بخش قابل توجهی از این اقدامات صرفاً توسعهای نبوده، بلکه با هدف افزایش تابآوری، کاهش ریسک و استمرار خدمات حیاتی منطقه در شرایط بحران انجام شده است.
در حوزه گاز، حدود ۲۵۰۰ متر خط لوله جدید اجرا شده و نوسازی تجهیزات حساس، شیرآلات صنعتی و ایستگاههای گاز نیز در دستور کار قرار گرفته است، همچنین برای ۱۰ شرکت انشعاب برقرار شده است.
در بخش برق، بیش از ۳۰۰۰ متر شبکه فشار متوسط ۳۳ کیلوولت در سایتهای پنجگانه توسعه، بیش از ۲۰۰۰ متر شبکه آسیبدیده بازسازی، بیش از ۳۰۰۰ متر شبکه کابل خودنگهدار فشار ضعیف اجرا و حدود ۵۰۰۰ متر شبکه فرسوده سیم هوایی با کابل خودنگهدار عایق جایگزین شده است.
در حوزه آب و فاضلاب، حدود ۳ کیلومتر شبکه توزیع آب نوسازی و اصلاح شده و زیرساخت فاضلاب ۱۵ ساختمان اداری نیز بازسازی شده است.
در حوزه خطوط لوله، برنامه نوسازی زیرساختهای مواصلاتی زنجیره تولید با 30 درصد پیشرفت فیزیکی در حال انجام می باشد.
در حوزه ایمنی و آتش نشانی بازسازی و تجهیز خودروهای آتش نشانی و اقدام جهت خرید خودروهای جدید، خرید تجهیزات آتش نشانی و …
در حوزه ICT، اجرا و توسعه فیبر نوری، نوسازی شبکه زیرساخت تلفن ثابت، ایجاد مسیر ارتباطی سوم برای ارتباطات داخل منطقه ویژه با خارج از منطقه و مخابرات کشوری و بین المللی و بروزرسانی تجهیزات دیتاسنتر و فضای ذخیره سازی داده ها در دستور کار قرار گرفته است.
تجربه بحرانها و شرایط جنگی در دو سال گذشته چه درسهایی برای مدیریت منطقه ویژه داشت؟ آیا زیرساختهای پدافندی و مدیریت بحران منطقه در دولت چهاردهم تقویت شده است؟
یکی از مهمترین درس این دوره، اهمیت پایداری زیرساخت به اندازه توسعه زیرساخت بوده است، در شرایط بحران، سرعت واکنش و امکان بازگرداندن یک زیرساخت حیاتی به مدار، اهمیت بسیار بالایی دارد به همین دلیل، در این دو سال بازنگری در دستورالعملهای شرایط اضطراری، افزایش آمادگی نیروها، برگزاری مانورها و تمرینهای دورمیزی و تقویت ارتباطات اضطراری در دستور کار قرار گرفت.
در جریان بمباران و آسیبهای ایجادشده به منطقه، سرعت بازسازی نیز اهمیت خود را نشان داد، به عنوان مثال شبکه برق آسیبدیده تصفیهخانه سربندر بازسازی شد و شکستگی خط لوله ۱۸۰۰ میلیمتری آب خام نیز با تلاش نیروهای تخصصی در کمتر از ۴۸ ساعت برطرف و خط مجدداً وارد مدار شد، مدیریت مصرف در دورههای بحرانی با هماهنگی شرکتهای بالادستی و پاییندستی انجام شد تا ضمن تأمین نیازهای ضروری منطقه، در مدیریت مصرف شهری نیز کمکرسانی شود، مسیرهای پشتیبان و روشهای جایگزین برای شرایط اختلال در مسیرهای اصلی مورد بررسی قرار گرفت و اقدامات فنی برای کاهش احتمال وقوع حادثه در خطوط مهم و استراتژیک انجام شد.
به طور کلی تجربه این دوره باعث شد رویکرد ما از مدیریت عادی زیرساخت به سمت مدیریت تابآور و بحرانمحور زیرساخت حرکت کند.
مهمترین اقدام انجامشده برای افزایش تابآوری مجتمعهای پتروشیمی در برابر حوادث و شرایط اضطراری چه بوده است؟
در طول دو جنگ تحمیلی دوم و سوم، با هماهنگی و همدلی که بین تیم مدیریت بحران منطقه و شرکت ملی صنایع پتروشیمی و شرکت های منطقه وجود داشت باعث شد کلیه شرکت ها به جز تعدادی از واحدها که به دلیل کاهش ریسک ملزم به توقف بودند مابقی با حداکثر ظرفیت خود به تولید خود ادامه دهند، تا اینکه در تاریخ 15 فروردین ماه 1405 شرکت های پتروشیمی مورد حمله قرار گفتند. بلافاصله پس از بمباران شرکت ها با وجود اینکه ظرفیت تولید برق و بخار تقریبا از بین رفته بود با برنامه ریزی و تلاش های شبانه روزی در کمترین زمان ممکن برق و بخار مورد نیاز تعدادی از واحدهای استراتزیک منطقه تامین و در سرویس قرار گرفت و فعالیت های مرتبط بازسازی آغاز گردید.
در دولت چهاردهم مهمترین اقدام زیستمحیطی سازمان در منطقه ماهشهر چه بوده است؟
سازمان منطقه ویژه بصورت مستمر فعالیت های مرتبط با حفاظت از محیط زیست را در دستور کار خود داشته و ارتقا می دهد که می توان به مواردی از قبیل: پایش مستمر منابع آلاینده زیست محیطی شرکت های پتروشیمی مستقر در منطقه در حوزه های مختلف پساب و آلاینده های هوا توسط اداره محیط زیست سازمان منطقه ویژه، تدوین نقشه راه و برنامه تمهیدات رفع آلودگی های زیست محیطی توسط سازمان منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی با همکاری محیط زیست شهرستان ماهشهر و اداره کل حفاظت محیط زیست استان خوزستان، انعقاد موافقتنامه با پژوهشگاه صنعت نفت جهت انجام همکاری و استفاده از خدمات تخصصی پژوهشگاه مذکور در حوزه محیط زیست اعم از پژوهشی، آزمایشگاهی و مشاوره ای، کاشت بیش از یک میلیون اصله در سال 1403 در خوریات شهرستان ماهشهر با مشارکت شرکت های پتروشیمی و نظارت منابع طبیعی شهرستان ماهشهر در راستای صیانت از محیط زیست و توسعه جنگل های حرا، پروژه مدیریت و کنترل آلاینده ها در خور موسی توسط دانشگاه اصفهان با نظارت سازمان حفاظت محیط زیست کشور با هدف حفاظت از خور موسی و مدیریت و کنترل انتشار آلودگی از صنایع مستقر در منطقه به این اکوسیستم ارزشمند، بررسی مقدماتی وضعیت میکروپلاستیک ها در پساب واحدهای صنعتی منطقه ویژه پتروشیمی و آب و رسوب خور موسی با توجه به تهدیدات ناشی از آلودگی میکروپلاستیکی و اهمیت ویژهی خور موسی به عنوان یکی از اکوسیستمهای آبی و ساحلی مهم ایران، برای اولین بار با هدف شناسایی مقدار و تنوع میکروپلاستیکها در آب و رسوبات این منطقه اشاره کرد.
دو سال گذشته چه میزان اعتبار از سوی شرکتهای منطقه برای پروژههای مسئولیت اجتماعی اختصاص یافته است؟
در دو سال گذشته یکی از مهمترین رویکردها، تقویت زیرساختهای منطقه و اختصاص هدفمند منابع برای اجرای پروژههای عمرانی و زیر ساختی بوده است.
در سال ۱۴۰۳ در ابتدا بودجهای معادل ۴۸۰ میلیارد تومان در نظر گرفته شده بود که با تعریف پروژه های جدید به ۶۰۰ میلیارد تومان افزایش پیدا کرد. در سال ۱۴۰۴ با توجه به افزایش نیازهای منطقه و ضرورت تداوم پروژههای عمرانی و زیرساختی و حمایتهای مدیران عامل شرکت های پتروشیمی بودجه مصوب شورای راهبردی به مبلغ ۱,۲۶۰ میلیارد تومان افزایش یافت.
در سال 1404 تعداد 34 پروژه عمرانی و زیربنایی در حوزههای آب و فاضلاب، مدرسهسازی، بهداشت و درمان تعریف و پس از تصویب و ابلاغ این پروژهها به شرکت های پتروشیمی، کلنگزنی و عملیات اجرایی پروژهها آغاز شد و روند عملیاتی آنها در دستور کار قرار گرفت.
در دولت چهاردهم چه تعداد شغل مستقیم و غیرمستقیم در نتیجه اجرای طرحهای منطقه ایجاد شده است؟
اجرای طرحهای منطقه در دولت چهاردهم منجر به ایجاد تعدادی شغل مستقیم و غیرمستقیم شده است که بخشی از آن در مرحله ساخت و اجرا و بخشی دیگر در مرحله بهرهبرداری شکل گرفته است. اهمیت این اشتغالزایی فقط در عدد آن نیست، بلکه در این است که پروژههای منطقه توانستهاند برای زنجیرهای از فعالیتهای صنعتی، خدماتی و پشتیبان، فرصت شغلی ایجاد کنند و اثر آن به اقتصاد محلی و منطقهای نیز سرایت کرده است اجرای طرحهای منطقه در دولت چهاردهم منجر به ایجاد 4829 شغل مستقیم و 14.942 شغل غیرمستقیم شده است.
اگر بخواهید کارنامه دو ساله دولت چهاردهم در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی را بطور خلاصه بیان کنید آن سه عدد چه هستند؟ مثلاً میزان سرمایهگذاری، تعداد طرحهای فعالشده، ظرفیت ایجادشده، اشتغال، توسعه زیرساخت یا اعتبارات مسئولیت اجتماعی.
مهمترین شاخصها شامل:
1- میزان سرمایهگذاری جذبشده
تعداد 40 مجوز سرمایه گذاری با سرمایه گذاری 53.089 (میلیارد ریال) و 1.185 (میلیون دلار)
2- تعداد طرحهای فعال یا به بهرهبرداری رسیده،
تعداد 14 پروژه به بهره برداری رسیده با ظرفیت تولید 249.000 تن در سال
3- میزان اشتغال ایجاد شده (از طرح های به بهره برداری رسیده)
با اشتغال 607 نفر (مستقیم) و 1.371 نفر (غیرمستقیم)
این سه شاخص بهخوبی نشان میدهند که منطقه در این دوره فقط در سطح شعار باقی نمانده، بلکه در مسیر اجرا، تولید و اثرگذاری واقعی حرکت کرده است. در کنار این سه عدد، توسعه زیرساختها و تقویت مسئولیت اجتماعی نیز از شاخصهای مکمل و مهم کارنامه این دوره محسوب میشوند.
